เหตุทุกสนิทัสสนัตติกนเหตุทุกนสนิทัสสนัตติกะ

นเหตุํ นสเหตุกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ นสเหตุโก นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นว ฯ นเหตุํ นสเหตุกํ นอกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ นสเหตุโก นอกุสโล ... นว ฯ นเหตุํ นอเหตุกํ นอพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ นอเหตุโก นอพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เอกเมว ฯ เอเตน อุปาเยน กุสลากุสลทุกํ กุสลตฺติกเมว เอตฺถ วฏฺฏติ ฯ จูฬนฺตรทุก นกุสลตฺติกํ

ธรรมที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ โดยอารัมมณปัจจัย ฯลฯ ธรรมที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นสนิทัสสน-*สัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่เหตุ และธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุโดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

นอปฺปจฺจยํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นอสงฺขตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นสนิทสฺสนํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นสปฺปฏิฆํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอปฺปฏิฆํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นรูปึ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอรูปึ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นโลกิยํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นโลกุตฺตรํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นเกนจิวิญฺเญยฺยํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นเกนจินวิญฺเญยฺยํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ โนอาสวโคจฺฉกทุก นกุสลตฺติกํ

ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยธรรมที่เป็นอนิทัสสน- *สัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

โนอาสวํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นโนอาสวํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นสาสวํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอนาสวํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นอาสวสมฺปยุตฺตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอาสววิปฺปยุตฺตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นอาสวญฺเจว- นอนาสวญฺจ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอนาสวญฺเจวนโนจอาสวํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นอาสวญฺเจวนอาสววิปฺปยุตฺตญฺจ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอาสววิปฺปยุตฺตญฺเจวนโนจอาสวํนกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นอาสววิปฺปยุตฺตํ นสาสวํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอาสววิปฺปยุตฺตํ นอนาสวํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ ฉโคจฺฉกทุก นกุสลตฺติกํ

ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยธรรมที่เป็นอนิทัสสน-*อัปปฏิฆธรรม ที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยธรรมที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆ-*ธรรม ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆ-*ธรรม ที่เป็นเหตุ และธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

โนสญฺโญชนํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นโนสญฺโญชนํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ โนคนฺถํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... โนโอฆํ ... โนโยคํ ... โนนีวรณํ โนปรามาสํ ... ฯ มหนฺตรทุก นกุสลตฺติกํ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓ สเหตุกทุกกุสลัตติกนสเหตุกทุกนกุสลัตติกะ

นสารมฺมณํ ... นอนารมฺมณํ ... ฯ นจิตฺตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นโนจิตฺตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นเจตสิกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ นจิตฺตสมฺปยุตฺตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นจิตฺตสํสฏฺฐํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ โนจิตฺตสมุฏฺฐานํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ โนจิตฺตสหภุํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ โนจิตฺตานุปริวตฺตึ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ โนจิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ โนจิตฺต- สํสฏฺฐสมุฏฺฐานสหภุํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ โนจิตฺตสํสฏฺฐ- สมุฏฺฐานานุปริวตฺตึ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นอชฺฌตฺติกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นพาหิรํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นอุปาทา นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นอุปาทินฺนํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ โนอุปาทานโคจฺฉกทุกนกุสลตฺติกํ

ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่เป็นกุศล ที่เป็นสเหตุก-*ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล ที่เป็นสเหตุกธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต ที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอัพยากฤต ที่เป็นอเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย เหตุสัมปยุตตทุกกุสลัตติกนเหตุสัมปยุตตทุกนกุสลัตติกะ

โนอุปาทานํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ โนกิเลสโคจฺฉกทุกนกุสลตฺติกํ

ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่เหตุสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่เป็นกุศล ที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ที่ไม่ใช่เหตุสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล ที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต ที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอัพยากฤต ที่เป็นเหตุวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย เหตุสเหตุกทุกกุสลัตติกนเหตุสเหตุกทุกนกุสลัตติกะ

โนกิเลสํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นโนกิเลสํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นสงฺกิเลสิกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอสงฺกิเลสิกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นสงฺกิลิฏฺฐํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอสงฺกิลิฏฺฐํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นกิเลสสมฺปยุตฺตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นกิเลสวิปฺปยุตฺตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นกิเลสญฺเจวนอสงฺกิเลสิกญฺจ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอสงฺกิเลสิกญฺเจวนโนจกิเลสํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นกิเลสญฺเจวนอสงฺกิลิฏฺฐญฺจ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอสงฺกิลิฏฺฐญฺเจวนโนจกิเลสํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นกิเลสญฺเจวนกิเลสวิปฺปยุตฺตญฺจ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นกิเลสวิปฺปยุตฺตญฺเจวนโนจกิเลสํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นกิเลสวิปฺปยุตฺตํ นสงฺกิเลสิกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นกิเลสวิปฺปยุตฺตํ นอสงฺกิเลสิกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ ปิฏฺฐิทุกนกุสลตฺติกํ

ธรรมที่เป็นกุศล ที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่เป็นนเหตุธรรม แต่ไม่ใช่อเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๑ นัย ธรรมที่เป็นกุศล ที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศลที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๒ นัย ธรรมที่เป็นกุศล ที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่เป็นนเหตุธรรม แต่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และธรรมที่ไม่ใช่กุศลที่ไม่ใช่อเหตุกธรรมและไม่ใช่นเหตุธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

นทสฺสเนนปหาตพฺพํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นนทสฺสเนน- ปหาตพฺพํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นภาวนายปหาตพฺพํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นนภาวนายปหาตพฺพํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นนทสฺสเนน- ปหาตพฺพเหตุกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นภาวนายปหาตพฺพ- เหตุกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นนภาวนายปหาตพฺพเหตุกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นสวิตกฺกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอวิตกฺกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นสวิจารํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอวิจารํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นสปฺปีติกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอปฺปีติกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นปีติสหคตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นนปีติสหคตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นสุขสหคตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นนสุขสหคตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นอุเปกฺขาสหคตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นนอุเปกฺขาสหคตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นกามาวจรํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นนกามาวจรํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นรูปาวจรํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นนรูปาวจรํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นอรูปาวจรํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นนอรูปาวจรํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นปริยาปนฺนํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอปริยาปนฺนํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นนิยฺยานิกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอนิยฺยานิกํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นนิยตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอนิยตํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ นสอุตฺตรํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... นอนุตฺตรํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ... ฯ

ธรรมที่เป็นกุศล ที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๔ นัย เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๕ นัย เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่นเหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม และธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๖ นัย

นสรณํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ นอรณํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอรโณ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นอรณํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นอรณํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นกุสโล จ นอรโณ นกุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: ฯ นสรณํ นกุสลญฺจ นอรณํ นกุสลญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

ธรรมที่เป็นกุศล ที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรม และธรรมที่เป็นกุศลที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่เหตุธรรมและไม่ใช่อเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๗ นัย เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่เหตุธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๘ นัย เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม และธรรมที่ไม่ใช่กุศลที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และที่ไม่ใช่นเหตุธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๙ นัย

เหตุยา ปญฺจ อวิคเต ปญฺจ ฯ

ธรรมที่เป็นอกุศล ที่เป็นทั้งเหตุธรรมและสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ที่ไม่ใช่เหตุธรรมและไม่ใช่อเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัยพึงจัดให้เป็นวาระ ๙ โดยอุบายนี้

นสรณํ นอกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

ธรรมที่เป็นอัพยากฤต ที่เป็นทั้งเหตุธรรมและสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต ที่ไม่ใช่เหตุธรรมและไม่ใช่อเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัยพึงจัดให้เป็นวาระ ๙ ฯลฯ เหตุและเหตุสัมปยุตตทุกะเหมือนกับเหตุและสเหตุกะ ฯลฯ พึงจัดให้เป็นวาระ ๙ นเหตุสเหตุกทุกกุสลัตติกนเหตุนสเหตุกทุกนกุสลัตติกะ

เหตุยา เอกํ สพฺพตฺถ เอกํ ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่เหตุธรรมและไม่ใช่สเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่เป็นกุศลที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ที่ไม่ใช่เหตุธรรมและไม่ใช่สเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอกุศลที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต ที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอัพยากฤต ที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นอเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุซึ่งเป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอกุศลโดยอารัมมณปัจจัย (โดยอุบายนี้ พึงเพิ่มเป็น ๙ วาระ) อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ อนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ สมนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ นัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ วิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย (พึงเพิ่มเป็น๙ วาระ) อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ) (เหตุเหตุสัมปยุตตทุกะเหมือนกับเหตุสเหตุกทุกะ ย่อ มี ๙ วาระ)๖. นเหตุสเหตุกทุกะ ๑. กุสลติกะ