สุทธขันธวาร ๒
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
บาลีและคำแปล
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๓๘ พระอภิธรรมปิฎก เล่มที่ ๕ ยมกปกรณ์ ภาค ๑ สุทธขันธวาร ๒
รูปํ ขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ ขนฺธา รูปกฺขนฺโธติ ฯ รูปกฺขนฺโธ ขนฺโธ เจว รูปกฺขนฺโธ จ อวเสสา ขนฺธา ขนฺธา น รูปกฺขนฺโธ ฯ
รูป คือขันธ์หรือ? ถูกแล้ว. ขันธ์ คือรูปขันธ์หรือ? รูปขันธ์ เป็นขันธ์ด้วย เป็นรูปขันธ์ด้วย ขันธ์ที่เหลือนอกนั้น เป็นแต่ขันธ์ ไม่ใช่รูปขันธ์.
เวทนา ขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ ขนฺธา เวทนากฺขนฺโธติ: เวทนากฺขนฺโธ ขนฺโธ เจว เวทนากฺขนฺโธ จ อวเสสา ขนฺธา ขนฺธา น เวทนากฺขนฺโธ ฯ
เวทนา คือขันธ์หรือ? ถูกแล้ว. ขันธ์ คือเวทนาขันธ์หรือ? เวทนาขันธ์ เป็นขันธ์ด้วย เป็นเวทนาขันธ์ด้วย ขันธ์ที่เหลือนอกนั้น เป็นแต่ขันธ์ ไม่ใช่เวทนาขันธ์.
สญฺญา ขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ ขนฺธา สญฺญากฺขนฺโธติ: สญฺญากฺขนฺโธ ขนฺโธ เจว สญฺญากฺขนฺโธ จ อวเสสา ขนฺธา ขนฺธา น สญฺญากฺขนฺโธ ฯ
สัญญา คือขันธ์หรือ? ถูกแล้ว. ขันธ์ คือสัญญาขันธ์หรือ? สัญญาขันธ์ เป็นขันธ์ด้วย เป็นสัญญาขันธ์ด้วย ขันธ์ที่เหลือนอกนั้น เป็นแต่ขันธ์ ไม่ใช่สัญญาขันธ์.
สงฺขารา ขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ ขนฺธา สงฺขารกฺขนฺโธติ: สงฺขารกฺขนฺโธ ขนฺโธ เจว สงฺขารกฺขนฺโธ จ อวเสสา ขนฺธา ขนฺธา น สงฺขารกฺขนฺโธ ฯ
สังขาร คือขันธ์หรือ? ถูกแล้ว. ขันธ์ คือสังขารขันธ์หรือ? สังขารขันธ์ เป็นขันธ์ด้วย เป็นสังขารขันธ์ด้วย ขันธ์ที่เหลือนอกนั้น เป็นแต่ขันธ์ ไม่ใช่สังขารขันธ์.
วิญฺญาณํ ขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ ขนฺธา วิญฺญาณกฺขนฺโธติ: วิญฺญาณกฺขนฺโธ ขนฺโธ เจว วิญฺญาณกฺขนฺโธ จ อวเสสา ขนฺธา ขนฺธา น วิญฺญาณกฺขนฺโธ ฯ
วิญญาณ คือขันธ์หรือ? ถูกแล้ว. ขันธ์ คือวิญญาณขันธ์หรือ? วิญญาณขันธ์ เป็นขันธ์ด้วย เป็นวิญญาณขันธ์ด้วย ขันธ์ที่เหลือนอกนั้น เป็นแต่ขันธ์ไม่ใช่วิญญาณขันธ์.
น รูปํ น ขนฺโธติ: รูปํ ฐเปตฺวา อวเสสา ขนฺธา น รูปํ ขนฺธา รูปญฺจ ขนฺเธ จ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว รูปํ น จ ขนฺธา ฯ น ขนฺธา น รูปกฺขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ
ไม่ใช่รูป ไม่ใช่ขันธ์หรือ? ยกเว้นรูปเสียแล้ว ขันธ์ที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่รูป เป็นแต่ขันธ์ ยกเว้นรูปและขันธ์เสียแล้ว สภาวธรรมที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่รูป และไม่ใช่ขันธ์. ไม่ใช่ขันธ์ ไม่ใช่รูปขันธ์หรือ? ถูกแล้ว.
น เวทนา น ขนฺโธติ: เวทนํ ฐเปตฺวา อวเสสา ขนฺธา น เวทนา ขนฺธา เวทนญฺจ ขนฺเธ จ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว เวทนา น จ ขนฺธา ฯ น ขนฺธา น เวทนากฺขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ
ไม่ใช่เวทนา ไม่ใช่ขันธ์หรือ? ยกเว้นเวทนาเสียแล้ว ขันธ์ที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่เวทนา เป็นแต่ขันธ์ ยกเว้นเวทนาและขันธ์เสียแล้ว สภาวธรรมที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่เวทนาและไม่ใช่ขันธ์. ไม่ใช่ขันธ์ ไม่ใช่เวทนาขันธ์หรือ? ถูกแล้ว.
น สญฺญา น ขนฺโธติ: สญฺญํ ฐเปตฺวา อวเสสา ขนฺธา น สญฺญา ขนฺธา สญฺญญฺจ ขนฺเธ จ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว สญฺญา น จ ขนฺธา ฯ น ขนฺธา น สญฺญากฺขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ
ไม่ใช่สัญญา ไม่ใช่ขันธ์หรือ? ยกเว้นสัญญาเสียแล้ว ขันธ์ที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่สัญญา เป็นแต่ขันธ์ ยกเว้นสัญญาและขันธ์เสียแล้ว สภาวธรรมที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่สัญญา และไม่ใช่ขันธ์. ไม่ใช่ขันธ์ ไม่ใช่สัญญาขันธ์หรือ? ถูกแล้ว.
น สงฺขารา น ขนฺโธติ: สงฺขาเร ฐเปตฺวา อวเสสา ขนฺธา น สงฺขารา ขนฺธา สงฺขาเร จ ขนฺเธ จ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว สงฺขารา น จ ขนฺธา ฯ น ขนฺธา น สงฺขารกฺขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ
ไม่ใช่สังขาร ไม่ใช่ขันธ์หรือ? ยกเว้นสังขารเสียแล้ว ขันธ์ที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่สังขาร เป็นแต่ขันธ์ ยกเว้นสังขารและขันธ์เสียแล้ว สภาวธรรมที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่สัญญา และไม่ใช่ขันธ์. ไม่ใช่ขันธ์ ไม่ใช่สังขารขันธ์หรือ? ถูกแล้ว.
น วิญฺญาณํ น ขนฺโธติ: วิญฺญาณํ ฐเปตฺวา อวเสสา ขนฺธา น วิญฺญาณํ ขนฺธา วิญฺญาณญฺจ ขนฺเธ จ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว วิญฺญาณํ น จ ขนฺธา ฯ น ขนฺธา น วิญฺญาณกฺขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ ---------
ไม่ใช่วิญญาณ ไม่ใช่ขันธ์หรือ? ยกเว้นวิญญาณเสียแล้ว ขันธ์ที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่วิญญาณ เป็นแต่ขันธ์ ยกเว้นวิญญาณและขันธ์เสียแล้ว สภาวธรรมที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่วิญญาณ และไม่ใช่ขันธ์. ไม่ใช่ขันธ์ ไม่ใช่วิญญาณขันธ์หรือ? ถูกแล้ว.
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · ชื่อเรื่องตรงกันทั้งสองฉบับ
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๓. สุทธขันธวาร อนุโลม
อนุ. รูป เป็นขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. ขันธ์ เป็นรูปขันธ์ใช่ไหม วิ. รูปขันธ์ เป็นขันธ์ก็ใช่ เป็นรูปขันธ์ก็ใช่ ขันธ์ที่เหลือเป็นขันธ์ แต่ไม่ เป็นรูปขันธ์ อนุ. เวทนา เป็นขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. ขันธ์ เป็นเวทนาขันธ์ใช่ไหม วิ. เวทนาขันธ์ เป็นขันธ์ก็ใช่ เป็นเวทนาขันธ์ก็ใช่ ขันธ์ที่เหลือเป็นขันธ์แต่ไม่เป็นเวทนาขันธ์ อนุ. สัญญา เป็นขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. ขันธ์ เป็นสัญญาขันธ์ใช่ไหม วิ. สัญญาขันธ์ เป็นขันธ์ก็ใช่ เป็นสัญญาขันธ์ก็ใช่ ขันธ์ที่เหลือเป็นขันธ์ แต่ไม่เป็นสัญญาขันธ์
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๘ หน้า : ๔๔}
พระอภิธรรมปิฎก ยมก [๒. ขันธยมก] ๑. ปัณณัตติวารนิทเทส ๓. สุทธขันธวาร อนุ. สังขาร เป็นขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. ขันธ์ เป็นสังขารขันธ์ใช่ไหม วิ. สังขารขันธ์ เป็นขันธ์ก็ใช่ เป็นสังขารขันธ์ก็ใช่ ขันธ์ที่เหลือเป็นขันธ์แต่ไม่เป็นสังขารขันธ์ อนุ. วิญญาณ เป็นขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. ขันธ์ เป็นวิญญาณขันธ์ใช่ไหม วิ. วิญญาณขันธ์ เป็นขันธ์ก็ใช่ เป็นวิญญาณขันธ์ก็ใช่ ขันธ์ที่เหลือเป็นขันธ์แต่ไม่เป็นวิญญาณขันธ์ ปัจจนีกะ
อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูป ไม่เป็นขันธ์ใช่ไหม วิ. เว้นรูปแล้ว ขันธ์ที่เหลือไม่เป็นรูป แต่เป็นขันธ์ เว้นรูปและขันธ์แล้วสภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นรูปก็ใช่ ไม่เป็นขันธ์ก็ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นขันธ์ ไม่เป็นรูปขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นเวทนา ไม่เป็นขันธ์ใช่ไหม วิ. เว้นเวทนาแล้ว ขันธ์ที่เหลือไม่เป็นเวทนา แต่เป็นขันธ์ เว้นเวทนาและขันธ์แล้ว สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นเวทนาก็ใช่ ไม่เป็นขันธ์ก็ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นขันธ์ ไม่เป็นเวทนาขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ @เชิงอรรถ : @ สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูป ไม่เป็นขันธ์ คือ นิพพาน และบัญญัติที่พ้นจากขันธ์ ๕ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๙/๓๓๗)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๘ หน้า : ๔๕}
พระอภิธรรมปิฎก ยมก [๒. ขันธยมก] ๑. ปัณณัตติวารนิทเทส ๔. สุทธขันธมูลจักกวาร อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญญา ไม่เป็นขันธ์ใช่ไหม วิ. เว้นสัญญาแล้ว ขันธ์ที่เหลือไม่เป็นสัญญา แต่เป็นขันธ์ เว้นสัญญาและขันธ์แล้ว สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสัญญาก็ใช่ ไม่เป็นขันธ์ก็ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นขันธ์ ไม่เป็นสัญญาขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสังขาร ไม่เป็นขันธ์ใช่ไหม วิ. เว้นสังขารแล้ว ขันธ์ที่เหลือไม่เป็นสังขาร แต่เป็นขันธ์ เว้นสังขารและขันธ์แล้ว สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสังขารก็ใช่ ไม่เป็นขันธ์ก็ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นขันธ์ ไม่เป็นสังขารขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นวิญญาณ ไม่เป็นขันธ์ใช่ไหม วิ. เว้นวิญญาณแล้ว ขันธ์ที่เหลือไม่เป็นวิญญาณ แต่เป็นขันธ์ เว้น วิญญาณและขันธ์แล้ว สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นวิญญาณก็ใช่ ไม่เป็นขันธ์ก็ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นขันธ์ ไม่เป็นวิญญาณขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถาสุทธักขันธวาระ
ในสุทธักขันธวาระ คำถามว่า รูปํ ขนฺโธ ธรรมที่ชื่อว่ารูป ชื่อว่าขันธ์ ใช่ไหม?ย่อมตรัสถามว่า รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่กล่าวว่ารูป รูปนั้นทั้งหมดเป็นขันธ์หรือ?ในคำถามนั้น เพราะรูปกล่าวคือ ปิยรูปสาตรูปก็ดี ภูตรูปและอุปาทารูปทั้งหมดก็ดี ถึงการสงเคราะห์ในขันธ์ ๕. เพราะฉะนั้น พระองค์จึงตรัสรับรองว่า อามนฺตา ใช่.
ในทุติยบท ควรถามว่า ขันธ์ทั้งหลายชื่อว่ารูป ใช่ไหม? เพราะพระองค์ทรงอธิบายรูปขันธ์ไว้ด้วยคำว่า รูป แล้วฉะนั้นจึงไม่ทรงคำนึงถึง เมื่อจะตรัสถามด้วยอำนาจแห่งอรรถ จึงตรัสว่า ขันธ์ทั้งหลายชื่อว่ารูปขันธ์ ใช่ไหม?พึงทราบเนื้อความในบททั้งปวงโดยอุบายนี้ แม้ในนิทเทสวาระแห่งอายตนยมกเป็นต้น ข้างหน้าก็นัยนี้.
แม้ในคำถามที่ว่า สญฺญา สญฺญากฺขนฺโธ = ธรรมที่ชื่อว่าสัญญา ชื่อว่าสัญญาขันธ์ ใช่ไหม? นี้, ทิฏฐิสัญญาก็ดี สัญญาก็ดี พระองค์ตรัสว่า อามนฺตา = ใช่ เพราะความที่แห่งทิฏฐิสัญญาและสัญญา แม้ทั้งหมดก็เป็นขันธ์.
แม้ในบทว่า สงฺขารา สงฺขารกฺขนฺโธ = สังขาร ชื่อว่าสังขารขันธ์หรือ? ก็มีนัยนี้ ชื่อว่า สังขารที่พ้นจากความเป็นขันธ์ ย่อมไม่มี.
ในปฏิโลม คำถามว่า นรูปํ นขนฺโธ = ธรรมที่ไม่ชื่อว่ารูป ไม่ชื่อว่าขันธ์ ใช่ไหม? ดังนี้ พระผู้มีพระภาคย่อมตรัสถามว่า ธรรมชาติใดไม่ใช่รูป ธรรมชาตินั้นก็ไม่ใช่ขันธ์ ใช่ไหม? ก็ในวิสัชนาปัญหานั้นว่า รูปํ ฐเปตฺวา อวเสสา ขนฺธา น รูปํ ขนฺธา ยกเว้นรูปเสียแล้ว ขันธ์ทั้งหลายที่เหลือไม่ชื่อว่ารูป ชื่อว่าขันธ์อธิบายว่า ขันธ์ทั้งหลายมีเวทนาเป็นต้น อื่นจากรูปไม่ชื่อว่ารูป แต่ชื่อว่าขันธ์.
บทว่า รูปญฺจ ขนฺเธ จ ฐเปตฺวา อวเสสา = ยกเว้นรูปและขันธ์ทั้งหลาย ธรรมที่เหลือ ดังนี้ ได้แก่ บัญญัติและนิพพานที่พ้นจากขันธ์ห้า ในบทว่า อวเสสา แม้เหล่าอื่นจากบทนี้ก็มีนัยนี้ ด้วยประการฉะนี้.
อรรถกถาสุทธักขันธวาระ จบ. -----------------------------------------------------