ปทโสธนวาร
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
บาลีและคำแปล
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
นิทฺเทสวาโร
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๓๘ พระอภิธรรมปิฎก เล่มที่ ๕ ยมกปกรณ์ ภาค ๑ นิทเทสวาร ปทโสธนวาร
รูปํ รูปกฺขนฺโธติ: ปิยรูปํ สาตรูปํ รูปํ น รูปกฺขนฺโธ รูปกฺขนฺโธ รูปญฺเจว รูปกฺขนฺโธ จ ฯ รูปกฺขนฺโธ รูปนฺติ: อามนฺตา ฯ
รูป คือรูปขันธ์หรือ? ปิยรูป สาตรูป เรียกว่า รูป แต่ไม่ใช่รูปขันธ์ รูปขันธ์เป็นรูปด้วย เป็นรูปขันธ์ด้วย. รูปขันธ์ คือรูปหรือ? ถูกแล้ว.
เวทนา เวทนากฺขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ เวทนากฺขนฺโธ เวทนาติ: อามนฺตา ฯ
เวทนา คือเวทนาขันธ์? ถูกแล้ว. เวทนาขันธ์คือเวทนาหรือ? ถูกแล้ว.
สญฺญา สญฺญากฺขนฺโธติ: ทิฏฺฐสญฺญา สญฺญา น สญฺญากฺขนฺโธ สญฺญากฺขนฺโธ สญฺญากฺขนฺโธ สญฺญา เจว สญฺญากฺขนฺโธ จ ฯ สญฺญากฺขนฺโธ สญฺญาติ: อามนฺตา ฯ
สัญญา คือสัญญาขันธ์หรือ? ทิฏฐิสัญญาเป็นสัญญา แต่ไม่ใช่สัญญาขันธ์ สัญญาขันธ์เป็นสัญญาด้วย เป็นสัญญาขันธ์ด้วย. สัญญาขันธ์ คือสัญญาหรือ? ถูกแล้ว.
สงฺขารา สงฺขารกฺขนฺโธติ: สงฺขารกฺขนฺธํ ฐเปตฺวา อวเสสา สงฺขารา สงฺขารา น สงฺขารกฺขนฺโธ สงฺขารกฺขนฺโธ สงฺขารา เจว สงฺขารกฺขนฺโธ จ ฯ สงฺขารกฺขนฺโธ สงฺขาราติ: อามนฺตา ฯ
สังขาร คือสังขารขันธ์หรือ? ยกเว้นสังขารขันธ์เสียแล้ว สังขารที่เหลือนอกนั้น เป็นสังขาร แต่ไม่ใช่สังขารขันธ์สังขารขันธ์ เป็นสังขารด้วย เป็นสังขารขันธ์ด้วย. สังขารขันธ์ คือสังขารหรือ? ถูกแล้ว.
วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ วิญฺญาณกฺขนฺโธ วิญฺญาณนฺติ: อามนฺตา ฯ
วิญญาณ คือวิญญาณขันธ์หรือ? ถูกแล้ว. วิญญาณขันธ์ คือวิญญาณหรือ? ถูกแล้ว.
น รูปํ น รูปกฺขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ น รูปกฺขนฺโธ น รูปนฺติ: ปิยรูปํ สาตรูปํ น รูปกฺขนฺโธ รูปํ รูปญฺจ รูปกฺขนฺธญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว รูปํ น จ รูปกฺขนฺโธ ฯ
ไม่ใช่รูป ไม่ใช่รูปขันธ์หรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่รูปขันธ์ ไม่ใช่รูปหรือ? ปิยรูป สาตรูป ไม่ใช่รูปขันธ์ แต่เรียกว่า รูป ยกเว้นรูปและรูปขันธ์เสียแล้ว สภาว-*ธรรมที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่รูป และไม่ใช่รูปขันธ์.
น เวทนา น เวทนากฺขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ น เวทนากฺขนฺโธ น เวทนาติ: อามนฺตา ฯ
ไม่ใช่เวทนา ไม่ใช่เวทนาขันธ์หรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่เวทนาขันธ์ ไม่ใช่เวทนาหรือ? ถูกแล้ว.
น สญฺญา น สญฺญากฺขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ น สญฺญากฺขนฺโธ น สญฺญาติ: ทิฏฺฐิสญฺญา น สญฺญากฺขนฺโธ สญฺญา สญฺญญฺจ สญฺญากฺขนฺธญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว สญฺญา น จ สญฺญากฺขนฺโธ ฯ
ไม่ใช่สัญญา ไม่ใช่สัญญาขันธ์หรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่สัญญาขันธ์ ไม่ใช่สัญญาหรือ? ทิฏฐิสัญญา ไม่ใช่สัญญาขันธ์ เป็นแต่สัญญา ยกเว้นสัญญา และสัญญาขันธ์เสียแล้วสภาวธรรมที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่สัญญา และไม่ใช่สัญญาขันธ์.
น สงฺขารา น สงฺขารกฺขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ น สงฺขารกฺขนฺโธ น สงฺขาราติ: สงฺขารกฺขนฺธํ ฐเปตฺวา อวเสสา สงฺขารา น สงฺขารกฺขนฺโธ สงฺขารา สงฺขาเร จ สงฺขารกฺขนฺธญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว สงฺขารา น จ สงฺขารกฺขนฺโธ ฯ
ไม่ใช่สังขาร ไม่ใช่สังขารขันธ์หรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่สังขารขันธ์ ไม่ใช่สังขารหรือ? ยกเว้นสังขารขันธ์เสียแล้ว สังขารที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่สังขารขันธ์ เป็นแต่สังขารยกเว้นสังขารและสังขารขันธ์เสียแล้ว สภาวธรรมที่เหลือนอกนั้น ไม่ใช่สังขาร และไม่ใช่สังขารขันธ์
น วิญฺญาณํ น วิญฺญาณกฺขนฺโธติ: อามนฺตา ฯ น วิญฺญาณกฺขนฺโธ น วิญฺญาณนฺติ: อามนฺตา ฯ ---------
ไม่ใช่วิญญาณ ไม่ใช่วิญญาณขันธ์หรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่วิญญาณขันธ์ ไม่ใช่วิญญาณหรือ? ถูกแล้ว.
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · ชื่อเรื่องตรงกันทั้งสองฉบับ
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระอภิธรรมปิฎก ยมก [๒. ขันธยมก] ๑. ปัณณัตติวารนิทเทส ๑. ปทโสธนวาร ๑. ปัณณัตติวารนิทเทส ๑. ปทโสธนวาร อนุโลม
อนุ. รูป เป็นรูปขันธ์ใช่ไหม วิ. ปิยรูป สาตรูป เป็นรูป แต่ไม่เป็นรูปขันธ์ รูปขันธ์ เป็นรูปก็ใช่ เป็นรูปขันธ์ก็ใช่ ปฏิ. รูปขันธ์ เป็นรูปใช่ไหม วิ. ใช่ อนุ. เวทนา เป็นเวทนาขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. เวทนาขันธ์ เป็นเวทนาใช่ไหม วิ. ใช่ อนุ. สัญญา เป็นสัญญาขันธ์ใช่ไหม วิ. ทิฏฐิสัญญา เป็นสัญญา แต่ไม่เป็นสัญญาขันธ์ สัญญาขันธ์ เป็นสัญญา ก็ใช่ เป็นสัญญาขันธ์ก็ใช่ ปฏิ. สัญญาขันธ์ เป็นสัญญาใช่ไหม วิ. ใช่ อนุ. สังขาร เป็นสังขารขันธ์ใช่ไหม วิ. เว้นสังขารขันธ์แล้ว สังขารที่เหลือเป็นสังขาร แต่ไม่เป็นสังขารขันธ์สังขารขันธ์ เป็นสังขารก็ใช่ เป็นสังขารขันธ์ก็ใช่ ปฏิ. สังขารขันธ์ เป็นสังขารใช่ไหม วิ. ใช่ อนุ. วิญญาณ เป็นวิญญาณขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. วิญญาณขันธ์ เป็นวิญญาณใช่ไหม วิ. ใช่
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๘ หน้า : ๓๔}
พระอภิธรรมปิฎก ยมก [๒. ขันธยมก] ๑. ปัณณัตติวารนิทเทส ๑. ปทโสธนวาร ปัจจนีกะ
อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูป ไม่เป็นรูปขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปขันธ์ ไม่เป็นรูปใช่ไหม วิ. ปิยรูป สาตรูป ไม่เป็นรูปขันธ์ แต่เป็นรูป เว้นรูปและรูปขันธ์แล้ว สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นรูปก็ใช่ ไม่เป็นรูปขันธ์ก็ใช่ อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นเวทนา ไม่เป็นเวทนาขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นเวทนาขันธ์ ไม่เป็นเวทนาใช่ไหม วิ. ใช่ อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญญา ไม่เป็นสัญญาขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญญาขันธ์ ไม่เป็นสัญญาใช่ไหม วิ. ทิฏฐิสัญญา ไม่เป็นสัญญาขันธ์ แต่เป็นสัญญา เว้นสัญญาและ สัญญาขันธ์แล้ว สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสัญญาก็ใช่ ไม่เป็นสัญญาขันธ์ก็ใช่ อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสังขาร ไม่เป็นสังขารขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสังขารขันธ์ ไม่เป็นสังขารใช่ไหม วิ. เว้นสังขารขันธ์แล้ว สังขารที่เหลือไม่เป็นสังขารขันธ์ แต่เป็นสังขารเว้นสังขารและสังขารขันธ์แล้ว สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสังขารก็ใช่ ไม่เป็นสังขาร-ขันธ์ก็ใช่ อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นวิญญาณ ไม่เป็นวิญญาณขันธ์ใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นวิญญาณขันธ์ ไม่เป็นวิญญาณใช่ไหม วิ. ใช่
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๘ หน้า : ๓๕}
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถาปัณณัติวาระ ปทโสธนวาระ
บัดนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเริ่มนิทเทสวาระโดยนัยเป็นต้นว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่า รูป ในปัญหาที่ว่า "รูปํ รูปกฺขนฺโธ ธรรมที่ชื่อว่ารูป ชื่อว่ารูปขันธ์ ใช่ไหม?" ดังนี้รูปเหล่านั้นทั้งหมด พระองค์ตรัสไว้เพื่อทรงชำระคำว่า รูปขันธ์.
คำวิสัชนาที่ว่า ปิยรูปํ สาตรูปํ รูปํ น รูปกฺขนฺโธ ปิยรูป สาตรูป ชื่อว่ารูป ไม่ชื่อว่ารูปขันธ์. อธิบายว่า คำว่า รูปใด พระองค์ตรัสว่า รูป ในคำนี้ว่า ปิยรูปํ สาตรูปํ รูปนั้น ชื่อว่ารูปเท่านั้น ไม่ชื่อว่ารูปขันธ์.
คำวิสัชนาที่ว่า รูปกฺขนฺโธ รูปญเจว รูปกฺขนฺโธ จ รูปขันธ์ชื่อว่ารูปด้วย ชื่อว่ารูปขันธ์ด้วย. อธิบายว่า ก็รูปใดเป็นรูปขันธ์ รูปนั้นย่อมควรเพื่อที่จะกล่าวว่าเป็นรูปด้วย เป็นรูปขันธ์ด้วย.
ในปัญหาที่ว่า รูปกฺขนฺโธ รูปํ รูปขันธ์ชื่อว่ารูปใช่ไหม? ดังนี้ เพราะรูปขันธ์พึงกล่าวว่าเป็นรูปโดยแน่นอนเท่านั้น ฉะนั้น พระองค์จึงตรัสว่า อามนฺตา - ใช่พึงทราบเนื้อความในวิสัชนาทั้งหมดโดยอุบายนี้ ส่วนความแปลกกันมีอยู่ในที่ใด จักพรรณนาความแปลกกันนั้นในที่นั้น.
ในสัญญายมกก่อน คำว่า ทิฏฐิสญฺญา ได้แก่ ทิฏฐิสัญญาที่มาแล้วในคำเป็นต้นว่า ปปญฺจสญฺญา.
ในสังขารยมก คำว่า อวเสสา สงฺขารา สังขารทั้งหลายที่เหลือ ได้แก่ สังขารที่มาแล้วในคำเป็นต้นว่า อนิจฺจา วต สงฺขารา.
คำว่า สังขารทั้งหลายที่เหลือ ได้แก่ สังขตธรรมที่เหลือจากสังขารขันธ์ แม้ในปฏิโลมวาระก็นัยนี้แล.
อรรถกถาปทโสธนวาระ จบ. -----------------------------------------------------