มาติกา

ชาติมโท โคตฺตมโท อาโรคฺยมโท โยพฺพนมโท ชีวิตมโท ลาภมโท สกฺการมโท ครุการมโท ปุเรกฺขารมโท ปริวารมโท โภคมโท วณฺณมโท สุตมโท ปฏิภาณมโท รตฺตญฺญุมโท ปิณฺฑปาติกมโท อนวญฺญตฺติมโท อิริยาปถมโท อิทฺธิมโท ยสมโท สีลมโท ฌานมโท สิปฺปมโท อาโรหมโท ปริณาหมโท สณฺฐานมโท ปาริปูริมโท มโท ปมาโท ถมฺโภ สารมฺโภ อติจฺฉตา มหิจฺฉตา ปาปิจฺฉตา สิงฺคํ ตินฺติณํ จาปลฺยํ อสภาควุตฺติ อรติ ตนฺทิ วิชมฺภิกา ภตฺตสมฺมโท เจตโส ลีนตฺตํ กุหนา ลปนา เนมิตฺติกตา นิปฺเปสิกตา ลาเภน ลาภํ ชิคึสนตา เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน สทิโสหมสฺมีติ มาโน หีโนหมสฺมีติ มาโน เสยฺยสฺส เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน เสยฺยสฺส สทิโสหมสฺมีติ มาโน เสยฺยสฺส หีโนหมสฺมีติ มาโน สทิสสฺส เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน สทิสสฺส สทิโสหมสฺมีติ มาโน สทิสสฺส หีโนหมสฺมีติ มาโน หีนสฺส เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน หีนสฺส สทิโสหมสฺมีติ มาโน หีนสฺส หีโนหมสฺมีติ มาโน มาโน อติมาโน มานาติมาโน โอมาโน อธิมาโน อสฺมิมาโน มิจฺฉามาโน ญาติวิตกฺโก ชนปทวิตกฺโก อมรวิตกฺโก ปรานุทยตาปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก ลาภสกฺการสิโลกปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก อนวญฺญตฺติปฏิสํยุตฺโต วิตกฺโก ฯ

ความมัวเมาในชาติ ความมัวเมาในโคตร ความมัวเมาในความไม่มีโรค ความมัวเมาในความเป็นหนุ่มสาว ความมัวเมาในชีวิต ความมัวเมาในลาภ ความมัวเมาในสักการะ ความมัวเมาในการทำความเคารพ ความมัวเมาในความเป็นหัวหน้า ความมัวเมาในบริวาร ความมัวเมาในโภคสมบัติ ความมัวเมาในวรรณะแห่งสรีระและคุณความดี ความมัวเมาในการศึกษา ความมัวเมาในปฏิภาณ ความมัวเมาในความเป็นผู้รัตตัญญู ความมัวเมาในความถือบิณฑบาตเป็นวัตร ความมัวเมาในความไม่มีใครดูหมิ่น ความมัวเมาในอิริยาบถ ความมัวเมาในอิทธิฤทธิ์ ความมัวเมาในยศ ความมัวเมาในศีล ความมัวเมาในฌาน ความมัวเมาในศิลปะ ความมัวเมาในความมีทรวดทรงสูง ความมัวเมาในความมีทรวดทรงสันทัด ความมัวเมาในความมีทรวดทรงงาม ความมัวเมาในความมีร่างกายบริบูรณ์ความมัวเมา ความประมาท ความหัวดื้อ ความแข่งดี ความอยากได้เกินประมาณความมักมาก ความปรารถนาลามก การพูดเสียดแทง การพูดเกียดกัน การชอบตกแต่ง การประพฤติไม่สมควร ความไม่ยินดี ความโงกง่วง ความบิดกายความเมาอาหาร ความย่อหย่อนแห่งจิต การหลอกลวง การพูดประจบ การแสดงนิมิต การพูดติเตียน การแลกเปลี่ยนลาภด้วยลาภ ความสำคัญตนว่าเลิศกว่าเขาความสำคัญตนว่าเสมอเขา ความสำคัญตนว่าเลวกว่าเขา ผู้เลิศกว่าเขา สำคัญตนว่าเลิศกว่าเขา ผู้เลิศกว่าเขา สำคัญตนว่าเสมอเขา ผู้เลิศกว่าเขา สำคัญตนว่าเลวกว่าเขา ผู้เสมอเขา สำคัญตนว่าเลิศกว่าเขา ผู้เสมอเขา สำคัญตนว่าเสมอเขา ผู้เสมอเขา สำคัญตนว่าเลวกว่าเขา ผู้เลวกว่าเขา สำคัญตนว่าเลิศกว่าเขาผู้เลวกว่าเขา สำคัญตนว่าเสมอเขา ผู้เลวกว่าเขา สำคัญตนว่าเลวกว่าเขา ความถือตัว ความดูหมิ่นผู้อื่น ความเย่อหยิ่ง ความดูหมิ่นตัวเอง ความสำคัญว่าได้บรรลุธรรมวิเศษ ความสำคัญว่ามีอัตตาตัวตน ความถือตัวผิด ความคิดถึงญาติความคิดถึงชนบท ความคิดไม่ตายตัว ความคิดเกี่ยวด้วยความเอ็นดูผู้อื่น ความคิดเกี่ยวด้วยลาภสักการะและชื่อเสียง ความคิดเกี่ยวด้วยความไม่มีใครดูหมิ่นทุกมาติกา

โกโธ จ อุปนาโห จ มกฺโข จ ปลาโส จ อิสฺสา จ มจฺฉริยญฺจ มายา จ สาเถยฺยญฺจ อวิชฺชา จ ภวตณฺหา จ ภวทิฏฺฐิ จ วิภวทิฏฺฐิ จ สสฺสตทิฏฺฐิ จ อุจฺเฉททิฏฺฐิ จ อนฺตวาทิฏฺฐิ จ อนนฺตวาทิฏฺฐิ จ ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิ จ อปรนฺตานุทิฏฺฐิ จ อหิริกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ โทวจสฺสตา จ ปาปมิตฺตตา จ อนาชฺชโว จ อมทฺทโว จ อกฺขนฺติ จ อโสรจฺจญฺจ อสาขลฺยญฺจ อปฺปฏิสนฺถาโร จ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา จ โภชเน อมตฺตญฺญุตา จ มุฏฺฐสจฺจญฺจ อสมฺปชญฺญญฺจ สีลวิปตฺติ จ ทิฏฺฐิวิปตฺติ จ อชฺฌตฺตํ สญฺโญชนญฺจ พหิทฺธา สญฺโญชนญฺจ ฯ

โกธะ ความโกรธ อุปนาหะ ความผูกโกรธไว้ มักขะ ความลบหลู่คุณท่าน ปลาสะ ความตีเสมอ อิสสา ความริษยา มัจฉริยะ ความตระหนี่ มายา ความเจ้าเล่ห์ สาเถยยะ ความโอ้อวด อวิชชา ความไม่รู้ภวตัณหา ความปรารถนาภพ ภวทิฏฐิ ความเห็นว่าเกิด วิภวทิฏฐิ ความเห็นว่าไม่เกิด สัสสตทิฏฐิ ความเห็นว่าเที่ยง อุจเฉททิฏฐิ ความเห็นว่าไม่เที่ยง อันต-*วาทิฏฐิ ความเห็นว่ามีที่สุด อนันตวาทิฏฐิ ความเห็นว่าไม่มีที่สุด ปุพพันตา-*นุทิฏฐิ ความเห็นปรารภส่วนอดีต อปรันตานุทิฏฐิ ความเห็นปรารภส่วนอนาคตอหิริกะ ความไม่ละอายต่อการประพฤติทุจริต อโนตตัปปะ ความไม่เกรงกลัวต่อการประพฤติทุจริต โทวจัสสตา ความเป็นผู้ว่ายาก ปาปมิตตตา ความเป็นผู้มีมิตรชั่ว อนาชชวะ ความไม่ซื่อตรง อมัททวะ ความไม่อ่อนโยน อขันติ ความไม่อดทน อโสรัจจะ ความไม่สงบเสงี่ยม อสาขัลยะ ความไม่มีวาจาอ่อนหวานอัปปฏิสันถาระ ความไม่มีการปฏิสันถาร อินทริยอคุตตทวารตา ความเป็นผู้ไม่สำรวมในอินทรีย์ ๖ โภชนอมัตตัญญุตา ความเป็นผู้ไม่รู้ประมาณในโภชนาหารมุฏฐสัจจะ ความเป็นผู้ไม่มีสติ อสัมปชัญญะ ความเป็นผู้ไม่มีสัมปชัญญะสีลวิปัตติ ความวิบัติแห่งศีล ทิฏฐิวิปัตติ ความวิบัติแห่งทิฏฐิ อัชฌัตตสัญโญ-*ชนะ สัญโญชน์ภายใน พหิทธาสัญโญชนะ สัญโญชน์ภายนอกติกมาติกา

ตีณิ อกุสลมูลานิ ตโย อกุสลวิตกฺกา ติสฺโส อกุสลสญฺญา ติสฺโส อกุสลธาตุโย ตีณิ ทุจฺจริตานิ ตโย อาสวา ตีณิ สญฺโญชนานิ ติสฺโส ตณฺหา อปราปิ ติสฺโส ตณฺหา อปราปิ ติสฺโส ตณฺหา ติสฺโส เอสนา ติสฺโส วิธา ตีณิ ภยานิ ตีณิ ตมานิ ตีณิ ติตฺถายตนานิ ตโย กิญฺจนา ตีณิ องฺคณานิ ตีณิ มลานิ ตีณิ วิสมานิ อปรานิปิ ตีณิ วิสมานิ ตโย อคฺคี ตโย กสาวา อปเรปิ ตโย กสาวา อสฺสาททิฏฺฐิ อตฺตานุทิฏฺฐิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ อรติ วิเหสา อธมฺมจริยา โทวจสฺสตา ปาปมิตฺตตา นานตฺตสญฺญา อุทฺธจฺจํ โกสชฺชํ ปมาโท อสนฺตุฏฺฐิตา อสมฺปชญฺญตา มหิจฺฉตา อหิริกํ อโนตฺตปฺปํ ปมาโท อนาทริยํ โทวจสฺสตา ปาปมิตฺตตา อสฺสทฺธิยํ อวทญฺญุตา โกสชฺชํ อุทฺธจฺจํ อสํวโร ทุสฺสีลฺยํ อริยานํ อทสฺสนกมฺยตา สทฺธมฺมํ อโสตุกมฺยตา อุปารมฺภจิตฺตตา มุฏฺฐสจฺจํ อสมฺปชญฺญํ เจตโส วิกฺเขโป อโยนิโส มนสิกาโร กุมฺมคฺคเสวนา เจตโส ลีนตฺตํ ฯ

อกุศลมูล ๓ อกุศลวิตก ๓ อกุศลสัญญา ๓ อกุศลธาตุ ๓ ทุจริต ๓ อาสวะ ๓ สัญโญชน์ ๓ ตัณหา ๓ ตัณหา ๓ แม้อีกนัยหนึ่ง ตัณหา ๓แม้อีกนัยหนึ่ง เอสนา ๓ วิธา ๓ ภัย ๓ ตมะ ๓ ติตถายตนะ ๓ กิญจนะ ๓อังคณะ ๓ มละ ๓ วิสมะ ๓ วิสมะ ๓ แม้อีกนัยหนึ่ง อัคคิ ๓ กสาวะ ๓ แม้อีกนัยหนึ่ง อัสสาททิฏฐิ ความเห็นผิดอันประกอบด้วยความยินดี อัตตานุทิฏฐิความเห็นผิดว่ามีอัตตาตัวตน มิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิด อรติ ความไม่ยินดีวิเหสา ความเบียดเบียน อธัมมจริยา ความประพฤติอธรรม โทวจัสสตาความเป็นผู้ว่ายาก ปาปมิตตตา ความเป็นผู้มีมิตรชั่ว นานัตตสัญญา สัญญาต่างๆอุทธัจจะ ความฟุ้งซ่าน โกสัชชะ ความเกียจคร้าน ปมาทะ ความประมาทอสันตุฏฐิตา ความไม่สันโดษ อสัมปชัญญตา ความเป็นผู้ไม่มีสัมปชัญญะมหิจฉตา ความมักมาก อหิริกะ ความไม่ละอายต่อการประพฤติทุจริต อโนต-*ตัปปะ ความไม่เกรงกลัวต่อการประพฤติทุจริต ปมาทะ ความประมาท อนาทริยะความไม่เอื้อเฟื้อ โทวจัสสตา ความเป็นผู้ว่ายาก ปาปมิตตตา ความเป็นผู้มีมิตรชั่ว อัสสัทธิยะ ความไม่เชื่อ อวทัญญุตา ความเป็นผู้ไม่รู้ถ้อยคำด้วยอำนาจความตระหนี่อันกระด้าง โกสัชชะ ความเกียจคร้าน อุทธัจจะ ความฟุ้งซ่านอสังวร ความไม่สำรวม ทุสสีลยะ ความทุศีล อริยอทัสสนกัมยตา ความไม่อยากเห็นพระอริยเจ้า สัทธัมมอโสตุกัมยตา ความไม่อยากฟังพระสัทธรรม อุปา-*รัมภจิตตตา ความเป็นผู้มีจิตคิดแข่งดี มุฏฐสัจจะ ความเป็นผู้ไม่มีสติ อสัม-*ปชัญญะ ความเป็นผู้ไม่มีสัมปชัญญะ เจตโสวิกเขปะ ความฟุ้งซ่านแห่งจิต อโย-*นิโสมนสิการ ความทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย กุมมัคคเสวนา การเสพทางชั่วเจตโสลีนัตตะ ความย่อหย่อนแห่งจิต จตุกกมาติกา

จตฺตาโร อาสวา จตฺตาโร คนฺถา จตฺตาโร โอฆา จตฺตาโร โยคา จตฺตาริ อุปาทานานิ จตฺตาโร ตณฺหุปฺปาทา จตฺตาริ อคติคมนานิ จตฺตาโร วิปริเยสา จตฺตาโร อนริยโวหารา อปเรปิ จตฺตาโร อนริยโวหารา จตฺตาริ ทุจฺจริตานิ อปรานิปิ จตฺตาริ ทุจฺจริตานิ จตฺตาริ ภยานิ อปรานิปิ จตฺตาริ ภยานิ อปรานิปิ จตฺตาริ ภยานิ อปรานิปิ จตฺตาริ ภยานิ จตสฺโส ทิฏฺฐิโย ฯ

อาสวะ ๔ คันถะ ๔ โอฆะ ๔ โยคะ ๔ อุปาทาน ๔ ตัณ-*หุปปาทา ๔ อคติคมนะ ๔ วิปริเยสะ ๔ อนริยโวหาร ๔ อนริยโวหาร ๔ แม้อีกนัยหนึ่ง ทุจริต ๔ ทุจริต ๔ แม้อีกนัยหนึ่ง ภัย ๔ ภัย ๔ แม้อีกนัยหนึ่ง ภัย ๔แม้อีกนัยหนึ่ง ภัย ๔ แม้อีกนัยหนึ่ง ทิฏฐิ ๔ ปัญจกมาติกา

ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สญฺโญชนานิ ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ สญฺโญชนานิ ปญฺจ มจฺฉริยานิ ปญฺจ สงฺคา ปญฺจ สลฺลา ปญฺจ เจโตขีลา ปญฺจ เจตโส วินิพนฺธา ปญฺจ นีวรณานิ ปญฺจ กมฺมานิ อานนฺตริกานิ ปญฺจ ทิฏฺฐิโย ปญฺจ เวรา ปญฺจ พฺยสนา ปญฺจ อกฺขนฺติยา อาทีนวา ปญฺจ ภยานิ ปญฺจ ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา ฯ

โอรัมภาคิยสัญโญชน์ ๕ อุทธัมภาคิยสัญโญชน์ ๕ มัจฉริยะ ๕สังคะ ๕ สัลละ ๕ เจโตขีละ ๕ เจตโสวินิพันธะ ๕ นิวรณ์ ๕ อนันตริยกรรม๕ ทิฏฐิ ๕ เวร ๕ พยสนะ ๕ โทษแห่งความไม่อดทน ๕ ภัย ๕ ทิฏฐธัมมนิพ-*พานวาทะ ๕ ฉักกมาติกา

ฉ วิวาทมูลานิ ฉ ฉนฺทราคา เคหสิตา ธมฺมา ฉ วิโรธวตฺถูนิ ฉ ตณฺหากายา ฉ อคารวา ฉ ปริหานิยา ธมฺมา อปเรปิ ฉ ปริหานิยา ธมฺมา ฉ โสมนสฺสุปวิจารา ฉ โทมนสฺสุปวิจารา ฉ อุเปกฺขูปวิจารา ฉ เคหสิตานิ โสมนสฺสานิ ฉ เคหสิตานิ โทมนสฺสานิ ฉ เคหสิตา อุเปกฺขา ฉ ทิฏฺฐิโย ฯ

วิวาทมูล ๖ เคหสิตฉันทราคธรรม ๖ วิโรธวัตถุ ๖ ตัณหา-*กายะ ๖ อคารวะ ๖ ปริหานิยธรรม ๖ ปริหานิยธรรม ๖ แม้อีกนัยหนึ่งโสมนัสสอุปวิจาร ๖ โทมนัสสอุปวิจาร ๖ อุเปกขาอุปวิจาร ๖ เคหสิตโสมนัส๖ เคหสิตโทมนัส ๖ เคหสิตอุเปกขา ๖ ทิฏฐิ ๖ สัตตกมาติกา

สตฺต อนุสยา สตฺต ปริยุฏฺฐานานิ สตฺต สญฺโญชนานิ สตฺต อสทฺธมฺมา สตฺต ทุจฺจริตานิ สตฺต มานา สตฺต ทิฏฺฐิโย ฯ

อนุสัย ๗ ปริยุฏฐาน ๗ สัญโญชน์ ๗ อสัทธรรม ๗ ทุจริต ๗มานะ ๗ ทิฏฐิ ๗ อัฏฐกมาติกา

อฏฺฐ กิเลสวตฺถูนิ อฏฺฐ กุสีตวตฺถูนิ อฏฺฐสุ โลกธมฺเมสุ จิตฺตสฺส ปฏิฆาโต อฏฺฐ อนริยโวหารา อฏฺฐ มิจฺฉตฺตา อฏฺฐ ปุริสโทสา อฏฺฐ อสญฺญิวาทา อฏฺฐ เนวสญฺญินาสญฺญิวาทา ฯ

กิเลสวัตถุ ๘ กุสีตวัตถุ ๘ จิตตปฏิฆาตในโลกธรรม ๘ อนริย-*โวหาร ๘ มิจฉัตตะ ๘ ปุริสโทษ ๘ อสัญญีวาทะ ๘ เนวสัญญีนาสัญญีวาทะ ๘นวกมาติกา

นว อาฆาตวตฺถูนิ นว ปุริสมลานิ นววิธา มานา นว ตณฺหามูลกา ธมฺมา นว อิญฺชิตานิ นว มญฺญิตานิ นว ผนฺทิตานิ นว ปปญฺจิตานิ นว สงฺขตานิ ฯ

อาฆาตวัตถุ ๙ ปุริสมละ ๙ มานะ ๙ ตัณหามูลกธรรม ๙ อิญชิตะ๙ มัญญิตะ ๙ ผันทิตะ ๙ ปปัญจิตะ ๙ สังขตะ ๙ทสกมาติกา

ทส กิเลสวตฺถูนิ ทส อาฆาตวตฺถูนิ ทส อกุสลกมฺมปถา ทส สญฺโญชนานิ ทส มิจฺฉตฺตา ทสวตฺถุกา มิจฺฉาทิฏฺฐิ ทสวตฺถุกา อนฺตคฺคาหิกา ทิฏฺฐิ ฯ

กิเลสวัตถุ ๑๐ อาฆาตวัตถุ ๑๐ อกุศลกรรมบถ ๑๐ สัญโญชน์ ๑๐ มิจฉัตตะ ๑๐ มิจฉาทิฏฐิมีวัตถุ ๑๐ อันตคาหิกทิฏฐีมีวัตถุ ๑๐

อฏฺฐารส ตณฺหาวิจริตานิ อชฺฌตฺติกสฺส อุปาทาย อฏฺฐารส ตณฺหาวิจริตานิ พาหิรสฺส อุปาทาย ตเทกชฺฌํ อภิสญฺญูหิตฺวา อภิสงฺขิปิตฺวา ฉตฺตึส ตณฺหาวิจริตานิ โหนฺติ อิติ อตีตานิ ฉตฺตึส ตณฺหาวิจริตานิ อนาคตานิ ฉตฺตึส ตณฺหาวิจริตานิ ปจฺจุปฺปนฺนานิ ฉตฺตึส ตณฺหาวิจริตานิ ตเทกชฺฌํ อภิสญฺญูหิตฺวา อภิสงฺขิปิตฺวา อฏฺฐสตํ ตณฺหาวิจริตํ โหติ ยานิ จ ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิคตานิ พฺรหฺมชาเล เวยฺยากรเณ วุตฺตานิ ภควตา ฯ มาติกา ฯ

ตัณหาวิจริตอาศัยอายตนะภายใน ๑๘ ตัณหาวิจริต อาศัยอายตนะภายนอก ๑๘ ประมวลเข้าด้วยกันเป็นตัณหาวิจริต ๓๖ ตัณหาวิจริตเป็นอดีต ๓๖ ตัณหาวิจริตเป็นอนาคต ๓๖ ตัณหาวิจริตเป็นปัจจุบัน ๓๖ ประมวลเข้าด้วยกันเป็นตัณหาวิจริต ๑๐๘ ทิฏฐิ ๖๒ ที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในพรหมชาลสูตรมาติกา จบ

(๑) โอรัมภาคิยสังโยชน์ (สังโยชน์เบื้องต่ำ) ๕ (๙๔๐) (๒) อุทธัมภาคิยสังโยชน์ (สังโยชน์เบื้องสูง) ๕ (๙๔๐) (๓) มัจฉริยะ (ความตระหนี่) ๕ (๙๔๐) (๔) สังคะ (กิเลสเครื่องข้อง) ๕ (๙๔๐) (๕) สัลละ (กิเลสดุจลูกศร) ๕ (๙๔๐) (๖) เจโตขีละ (กิเลสดุจตะปูตรึงใจ) ๕ (๙๔๑) (๗) เจตโสวินิพันธะ (กิเลสเครื่องผูกพันใจ) ๕ (๙๔๑) (๘) นิวรณ์ (กิเลสเครื่องกั้นความดี) ๕ (๙๔๑) (๙) อนันตริยกรรม (กรรมหนัก) ๕ (๙๔๑) (๑๐) ทิฏฐิ (ความเห็นผิด) ๕ (๙๔๑) (๑๑) เวร (ความแค้นเคือง) ๕ (๙๔๒) (๑๒) พยสนะ (ความพินาศ) ๕ (๙๔๒) (๑๓) โทษแห่งความไม่อดทน ๕ (๙๔๒) (๑๔) ภัย ๕ (๙๔๒) (๑๕) ทิฏฐธัมมนิพพานวาทะ (วาทะว่านิพพานมีในชีวิตปัจจุบัน) ๕ (๙๔๓)ปัญจกมาติกา จบ ๖. ฉักกมาติกา

(๑) กิเลสวัตถุ (สิ่งก่อความเศร้าหมอง) ๘ (๙๕๒) (๒) กุสีตวัตถุ (เหตุเกิดความเกียจคร้าน) ๘ (๙๕๒) (๓) จิตกระทบในโลกธรรม ๘ (๙๕๔) (๔) อนริยโวหาร (คำพูดของผู้มิใช่พระอริยะ) ๘ (๙๕๕) (๕) มิจฉัตตะ (ความเห็นผิด) ๘ (๙๕๖) (๖) บุรุษโทษ (โทษของคน) ๘ (๙๕๗) (๗) อสัญญีวาทะ (วาทะว่าอัตตาไม่มีสัญญา) ๘ (๙๕๘) (๘) เนวสัญญีนาสัญญีวาทะ (วาทะว่ามีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่) ๘ (๙๕๘)อัฏฐกมาติกา จบ ๙. นวกมาติกา

(๑) กิเลสวัตถุ (สิ่งก่อความเศร้าหมอง) ๑๐ (๙๖๖) (๒) อาฆาตวัตถุ (สิ่งก่อความอาฆาต) ๑๐ (๙๖๗) (๓) อกุศลกรรมบถ (ทางแห่งอกุศลกรรม) ๑๐ (๙๖๘) (๔) สังโยชน์ (กิเลสที่ประกอบสัตว์ไว้ในภพ) ๑๐ (๙๖๙) (๕) มิจฉัตตะ (ความเห็นผิด) ๑๐ (๙๗๐) (๖) มิจฉาทิฏฐิมีวัตถุ (ความเห็นผิดมี ๑๐ อย่าง) ๑๐ (๙๗๑) (๗) อันตัคคาหิกทิฏฐิมีวัตถุ (ความเห็นที่ยึดเอาที่สุดมี ๑๐ อย่าง) ๑๐ (๙๗๒)ทสกมาติกา จบ

ตัณหาวิจริตอาศัยอายตนะภายใน ๑๘ อาศัยอายตนะภายนอก ๑๘รวมเข้าด้วยกันเป็นตัณหาวิจริต ๓๖ ตัณหาวิจริตที่เป็นอดีต ๓๖ ที่เป็นอนาคต ๓๖ ที่เป็นปัจจุบัน ๓๖ รวมเข้าด้วยกันเป็นตัณหาวิจริต ๑๐๘ ด้วยประการฉะนี้ ทิฏฐิ ๖๒ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ในพรหมชาลสูตรมาติกา จบ

บัดนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งปฐมมาติกาแม้ในขุททกวัตถุวิภังค์ อันเป็นลำดับแห่งญาณวิภังค์นั้น แล้วทรงทำคำอธิบายโดยลำดับแห่งบทที่พระองค์ทรงตั้งไว้.

กำหนดแม่บท (มาติกา) ในขุททกวิภังค์

ธรรมหมวดที่หนึ่ง (เอกกมาติกา) พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งไว้ ๗๓ บทมีคำว่า ความมัวเมาในชาติเป็นต้นก่อน ต่อจากนั้น ทรงตั้งธรรมหมวดสอง (ทุกมาติกา) ๑๘ บทมีคำว่า ความโกรธและความผูกโกรธเป็นต้น. ทรงตั้งธรรมหมวดสาม (ติกมาติกา) ๓๕ บทมีคำว่า อกุศลมูล ๓ เป็นต้น. ทรงตั้งธรรมหมวดสี่ (จตุกกมาติกา) ๑๔ บทมีอาสวะ ๔ เป็นต้น. ทรงตั้งธรรมหมวดห้า (ปัญจกมาติกา) ๑๕ บทมีคำว่า โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ เป็นต้น.

ทรงตั้งธรรมหมวดหก (ฉักกมาติกา) ๑๔ บทมีคำว่า วิวาทมูล ๖ เป็นต้น. ทรงตั้งธรรมหมวดเจ็ด (สัตตกมาติกา) ๗ บทมีอนุสัย ๗ เป็นต้น. ทรงตั้งธรรมหมวดแปด (อัฏฐกมาติกา) ๘ บทมีกิเลสวัตถุ ๘ เป็นต้น. ทรงตั้งธรรมหมวดเก้า (นวกมาติกา) ๙ บทมีอาฆาตวัตถุ ๙ เป็นต้น. ทรงตั้งธรรมหมวดสิบ (ทสกมาติกา) ๗ บทมีกิเลสวัตถุ ๑๐ เป็นต้น.

และพึงทราบว่า ทรงตั้งตัณหาวิจริต ๑๐๘ มีคำว่า ตัณหาวิจริต อาศัยอายตนะภายใน ๑๘ และอาศัยอายตนะภายนอก ๑๘ ประมวลเข้าด้วยกันเป็น ๓๖ เป็นต้น (ตัณหา ๓๖ x กาล ๓ = ๑๐๘) ดังนี้. นี้เป็นการกำหนดบทมาติกาก่อน.

____________________________

ในบาลีนิทเทส กล่าวว่า ตัณหาวิจริตอาศัยเบญจขันธ์ภายใน ๑๘ ภายนอก ๑๘...

-----------------------------------------------------