๑. สุทธกสูตร

เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม ฯเปฯ ภควา เอตทโวจ คนฺธพฺพกายิเก เทเว โว ภิกฺขเว เทสิสฺสามิ ตํ สุณาถ ฯเปฯ กตเม จ ภิกฺขเว คนฺธพฺพกายิกา เทวา ฯ สนฺติ ภิกฺขเว มูลคนฺเธ อธิวตฺถา เทวา สนฺติ ภิกฺขเว สารคนฺเธ อธิวตฺถา เทวา สนฺติ ภิกฺขเว เผคฺคุคนฺเธ อธิวตฺถา เทวา สนฺติ ภิกฺขเว ตจคนฺเธ อธิวตฺถา เทวา สนฺติ ภิกฺขเว ปปฏิกคนฺเธ อธิวตฺถา เทวา สนฺติ ภิกฺขเว ปตฺตคนฺเธ อธิวตฺถา เทวา สนฺติ ภิกฺขเว ปุปฺผคนฺเธ อธิวตฺถา เทวา สนฺติ ภิกฺขเว ผลคนฺเธ อธิวตฺถา เทวา สนฺติ ภิกฺขเว รสคนฺเธ อธิวตฺถา เทวา สนฺติ ภิกฺขเว คนฺธคนฺเธ อธิวตฺถา เทวา ฯ อิเม วุจฺจนฺติ ภิกฺขเว คนฺธพฺพกายิกา เทวาติ ฯ

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้พระนครสาวัตถี. ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่าดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงพวกเทวดาซึ่งนับเนื่องในหมู่คนธรรพ์แก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง ฯลฯ ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเทวดาซึ่งนับเนื่องในหมู่คนธรรพ์เป็นไฉน? พวกเทวดาซึ่งสิงอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่รากก็มี สิงอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่แก่นก็มี สิงอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่กระพี้ก็มี สิงอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่เปลือกก็มี สิงอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่กะเทาะก็มี สิงอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่ใบก็มีสิงอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่ดอกก็มี สิงอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่ผลก็มี สิงอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่รสก็มี สิงอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่กลิ่นก็มี. ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกนี้เราเรียกว่า พวกเทวดาซึ่งนับเนื่องในหมู่คนธรรพ์จบ สูตรที่ ๑.

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ฯลฯ ได้ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงเทพทั้งหลายผู้นับเนื่องในหมู่คันธัพพเทพแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังเทพทั้งหลายผู้นับเนื่องในหมู่คันธัพพเทพ เป็นอย่างไร คือ เทพทั้งหลายสถิตอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่รากก็มี สถิตอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่แก่นก็มี สถิตอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่กระพี้ก็มี สถิตอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่เปลือกก็มี สถิตอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่สะเก็ดก็มี สถิตอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่ใบก็มี สถิตอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่ดอกก็มี สถิตอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่ผลก็มี สถิตอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่รสก็มี สถิตอยู่ที่ต้นไม้มีกลิ่นที่กลิ่นก็มี ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เราเรียกว่าเทพทั้งหลายผู้นับเนื่องในหมู่คันธัพพเทพ”สุทธิกสูตรที่ ๑ จบ

พึงทราบวินิจฉัยในคันธัพพกายสังยุต ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า มูลคนฺเธ อธิวตฺถา ความว่า ต้นไม้ใดมีกลิ่นอยู่ที่ราก เทวดาอาศัยต้นไม้นั้นบังเกิด. ก็ต้นไม้แม้ทั้งหมดนั้นย่อมสำเร็จประโยชน์แก่เทวดาเหล่านั้น.

แม้ในบทที่เหลือก็มีนัย (ความหมาย) อย่างเดียวกันนี้แล.

บทว่า คนฺธคนฺเธ ได้แก่ ที่กลิ่น บรรดากลิ่นมีกลิ่นเกิดจากรากเป็นต้น ก็ส่วนแม้ทั้งหมดมีรากเป็นต้น ของต้นไม้ใดมีกลิ่น ต้นไม้นั้นชื่อคันธะ.

ในที่นี้ ที่กลิ่นของต้นไม้ที่มีกลิ่นนั้น เทวดาสิงอยู่ที่ต้นไม้ที่มีกลิ่นนั้น.

ในที่นี้ ส่วนทั้งหมดมีรากเป็นต้น ย่อมสำเร็จประโยชน์แก่เทวดาเหล่านั้นแล.

จบอรรถกถาสุทธกสูตรที่ ๑ -----------------------------------------------------